Zes koeien en vijf geitjes

Lieve allemaal,

Eindelijk weer eens een blogverhaal! Ik ben nu mijn eerste periode van ruim twee maanden veldwerk aan het afsluiten. Morgen ga ik een paar weken op vakantie met Eliza naar Bali en Lombok. Ik kan niet wachten om Eliza te zien. Tegelijkertijd is het ook wel gek om mijn onderzoek te onderbreken, net nu het echt een beetje begint te lopen. Maar het is een goed gevoel om te weten dat er nu iets in gang is gezet, waarmee ik straks in januari weer makkelijk door kan.

Tijdens het schrijven van mijn vorige verhaal (half november) was ik ziek. Dat heeft gelukkig niet lang geduurd: ongeveer een week, daarna heb ik nergens meer last van gehad. Ongeveer twee weken later ben ik er een weekend tussenuit geweest, naar Sabang, een eiland hier vlak voor de kust. Ik heb niet zo heel veel met strand, maar des te meer met duiken, en Sabang is één van de allermooiste plekken die ik ken. Er zijn bovendien, en dat is eigenlijk de grootste attractie, heel weinig duikers, vooral vergeleken met de bekende mooie plekken in Thailand of Maleisië. Al met al een onweerstaanbare verleiding dus, zo vlak bij waar ik woon.

De belangrijkste gebeurtenis in november was Idul Adha (Arabisch Eid al-Adha), het offerfeest. Idul Adha is voor de meeste moslims de allerheiligste dag van het jaar, en valt tegelijkertijd met het moment dat de pelgrims op Hajj in Mekka afdalen van de berg Ararat. Met het offerfeest wordt het (ook Bijbelse) verhaal herdacht van Ibrahim en zijn zoon Ismael. In het kort: God test Ibrahim's loyaliteit door hem op te dragen zijn enige zoon te offeren. Ibrahim gehoorzaamt, en vindt op het laatste moment een schaap op de plek van Ismael. Naast dat het dus deze religieuze betekenis heeft, is Idul Adha ook een belangrijke sociale gebeurtenis. Degenen die daartoe financieel in staat zijn worden geacht te offeren. Het vlees wordt vervolgens ofwel alleen aan ‘de armen', ofwel onder de gehele (lokale) geloofsgemeenschap verdeeld. Om een idee te geven: het offeren van een koe wordt meestal gedeeld door zeven mensen. De koe kost ongeveer 9 miljoen rupiah; dat maakt dus ongeveer 1,25 miljoen per persoon. Dat is voor veel mensen meer dan een maandinkomen, dus offeren is echt iets voor de ‘rijken'!

Waar moslims in Nederland voor het offerfeest hun geitje of schaap naar het slachthuis (laten) brengen (waar het dan halal wordt geslacht) gebeurt dat hier gewoon op straat. Dat is natuurlijk heftig om te zien, maar wat mij eigenlijk vooral opviel was de ‘zakelijkheid' van het hele gebeuren. Ik vond het behoorlijk indrukwekkend om te zien hoe een groep van 40-50 mannen binnen vijf uur zes springlevende koeien en vijf geitjes (de ‘oogst' dit jaar van de moskee in mijn wijk) verwerkten tot 480 precies gelijke pakketjes vlees!

In december is het met mijn onderzoek echt een beetje gaan lopen. Ik heb twee onderzoekslocaties: de stadswijk waar ik woon, en het dorp Seulimeum, ongeveer een uur van de stad vandaan met de motor. Aan de ene kant is dat lastig, want steeds als ik ‘verhuis' breek ik mijn onderzoek op de andere locatie af. Aan de andere kant is de afwisseling ook heel leuk. En beide plekken zijn gewoon heel interessant. Of het op langere termijn ook echt ‘werkt' moet ik later beslissen. Het zou ook kunnen dat de twee plekken te veel van elkaar verschillen, waardoor de vergelijking niet meer echt toegevoegde waarde heeft. In het dorp logeer ik bij een familie, wat heel erg leuk is. Ik slaap op het kamertje van een jongen van mijn leeftijd, dus dat is gezellig. Het is een echt boerendorp, waar ongeveer 80 procent van de inkomsten uit landbouw komt (voornamelijk rijst, maar ook peper, groenten, pinang).

Ook heb ik nu (in ieder geval voorlopig) gekozen voor een centraal thema in mijn onderzoek. Dat ging ongeveer als volgt. Omdat ik met dat ongrijpbare ‘alledaagse' zat, en bezig was met de vraag wanneer islam nu belangrijk wordt voor mensen (en op welke manier) was mijn eerste strategie om vooral over de meest ‘normale', of zelfs ‘banale' dingen te praten: werk, onderwijs, familie en vrienden, veiligheid, vermaak, verdriet, toekomstbeeld en -wensen, seksualiteit, etc. etc. Wat mij op een gegeven moment begon te frustreren was dat dit steeds leek uit te draaien op gesprekken over geld. Acehers praten over het algemeen graag en gemakkelijk over geld. Bovendien raken vrijwel al die zaken die ik net noemde wel op een bepaalde manier aan geld(problemen). Toen ik daarop probeerde mijn frustratie een wat meer constructieve ‘draai' te geven bedacht ik me, aanvankelijk een beetje gekscherend, dat ik altijd nog een boek kon schrijven over ‘God en Geld'. Maar misschien is dat wel precies wat ik ga doen! De spanning (en wisselwerking) tussen morele en economische overwegingen lijkt een heel dankbaar onderwerp te zijn, dat raakt aan heel veel cruciale ‘alledaagse' zaken (rondkomen, kansen, klasse, status en prestige, representatie, prioriteiten, etc.).

Verder heb ik nog mijn ‘zijprojecten', zoals dat over vrouwelijk religieus gezag. Dat concentreert zich voornamelijk op de levensgeschiedenissen en maatschappelijk positie van een paar vrouwelijke schriftgeleerden (ieder met een eigen school) in Aceh Besar (het, grotendeels rurale, district rond Banda Aceh). Tegelijkertijd dienen er zich zo nu en dan ook andere interessante voorbeelden aan. Zo mocht ik afgelopen weekend met ‘mijn' familie mee naar een hele spannende sessie bij een vrouwelijke alim (iemand met veel religieuze kennis) thuis, die de ilmu (wetenschap) bezit om de ‘geesten' van andere beroemde schriftgeleerden (dood of levend) ‘in zich te roepen'. Een soort bezetenheidritueel dus. Ze is dan in staat hun kennis te gebruiken voor het geven van adviezen aan mensen met ingewikkelde vragen en problemen. Ik heb het moment van ‘binnentreden' niet gezien, maar wel het moment waarop ze de geesten vraagt haar lichaam weer te verlaten. Haar stem en manier van praten was daarna helemaal veranderd, en ze wist niet meer wie al die mensen in haar huis waren (dus dat moest haar opnieuw worden verteld). Het gaat hier natuurlijk om een hele mystieke (of ‘magische' zo je wilt), vorm van islam, waar veel andere, meer scripturalistische schriftgeleerden zich tegen verzetten. Het zou goed kunnen dat dit ook de reden is dat ze niet zo ‘bekend' is, dat het verstandiger is om een ‘low profile' te houden. Dat weet ik overigens niet zeker. Misschien vindt ze het gewoon niet zo nodig ‘beroemd' te zijn (zou ze het misschien ook maar druk krijgen..!) In ieder geval hoop ik over dat soort zeken in de toekomst meer te weten te komen!

Ik kan natuurlijk eindeloos doorgaan, maar laat ik dat maar niet doen. Hopelijk hebben jullie nu een beetje een idee waar ik me zoal mee bezig hou. Verder nu ook eens wat fototjes erbij. Intussen iedereen een hele fijne kerst en gelukkig Nieuwjaar gewenst!

Liefs en groeten, David

De juiste borstel(s)

Lieve allemaal,

Sorry dat het zo lang geduurd heeft, maar hier dan eindelijk ook een berichtje van mijn kant! Ik ben nu iets langer dan drie weken in Aceh, en begin een beetje te settelen. Momenteel zit ik ziek thuis, dus daar is niet zoveel aan. Maar wel een goed moment om eens lekker lang te mailen!

Op 6 oktober kwam ik aan in Jakarta. Raar natuurlijk om te weten dat Eliza al met een andere vlucht in Yogyakarta was gearriveerd! Gelijk de volgende dag begonnen met het gedoe rond werk- en onderzoeksvergunningen. Dat viel uiteindelijk mee (misschien omdat ik me had voorbereid op het ergste). Het heeft me ongeveer een week gekost, waarbinnen ik zelfs even met de trein heen en weer naar Yogya kon. Er was verder niet veel aan: ik zat de hele dag in de taxi, van Ministerie voor Onderzoek en Technologie naar Immigratie, naar politie, naar Binnenlandse Zaken en dat alles een keer of vier. Gelukkig kunnen afsluiten met een leuke dag samen met een Indonesisch-Nederlandse vriend die toevallig ook een paar dagen in Jakarta was.

Daarna weer naar Yogya, om een weekje bij Eliza te kunnen zijn, kijken hoe ze het doet, en samen leuke dingen doen. Voor Eliza werk, voor mij voornamelijk vakantie..! Erg leuk om daar weer terug te zijn. Is toch een heerlijke stad (en het zwembad van Yogya Plaza is ook niet verkeerd). Het project van Eliza blijkt niet makkelijk, maar het was wel geweldig om te zien hoe ze daar zit, tussen mannen in traditionele Javaanse kleding en krissen op hun rug! (Voor de mensen die het niet weten: mijn vriendin Eliza geeft deze maanden leiding aan een restauratieproject van oude manuscripten in de bibliotheek van het Sultanspaleis van Yogyakarta. Jaja, niets minder dan de ziel der Javaanse cultuur!).

Daarna van Yogya naar Banda Aceh. Dat moet via Jakarta en Medan, en kost daardoor toch uiteindelijk toch bijna een dag. Ik werd opgehaald door de chauffeur van het onderzoeksinstituut waar ik een fellowship heb gedurende mijn verblijf in Aceh. Heel even hallo gezegd op de universiteit, en toen gelijk door naar Eka, een vriend bij wie ik kon logeren zo lang ik nog geen huis had. Hij is degene die mij de eerste keer dat ik in Aceh was, in 2006 samen met twee Australische vrienden, een beetje op sleeptouw heeft genomen. Hij heeft nog geen gezin, en ik kon gemakkelijk op zijn werkkamer(tje) slapen.

De eerste week ben ik vooral bezig geweest met praktische zaken. Een huis zoeken, een motor kopen, nog wat lokaal visum-geregel, uitzoeken wat ik hier aan de universiteit geacht wordt te doen, en vooral natuurlijk vrienden en kennissen van vorig jaar opzoeken! Gek om weer terug te zijn op de plek waar ik vorig jaar woonde (het huis van een gepensioneerde professor en zijn vrouw op de campus van de universiteit), maar heel hartelijk ontvangen door ‘bapak en ibu'. Ze vonden het erg jammer dat ik er niet terug kwam wonen..!

Ik heb een paar dagen flink gezocht naar een huis(je) in verschillende wijken, maar het was het steeds net niet . Ik vond Eka's wijk eigenlijk best leuk en interessant, dus uiteindelijk zijn we daar maar gewoon gaan rondrijden, in de hoop dat we iets zouden vinden. Dat leverde niet veel op, maar uiteindelijk raadden buren van Eka aan om het (schuin) aan de overkant van de straat te proberen. Daar woont een echtpaar in een groot huis, maar er bleek een klein vrijstaand huisje vlak naast te staan, wat ze vroeger verhuurden. De eigenaar vond het eigenlijk wel een grappig idee als ik er zou komen wonen, en ook ‘goed voor de buurt' omdat ik bijvoorbeeld Engels kan oefenen met de kinderen. Voor mij was het ideaal, omdat het huisje al redelijk voorzien was (bed, essentiële meubels, keukentje etc., zodat ik dat niet allemaal zelf zou hoeven te kopen). Uiteindelijk een redelijke huurprijs kunnen onderhandelen, en toen was het geregeld. Het is een fijn huisje, eigenlijk zelfs iets te groot voor mij, met een woonkamer, een slaapkamer, een werkkamer, en een schuurtje. (Zie de bijgevoegde foto!)

Punge Ujoung, de wijk waar ik woon, is een interessante buurt, maar met een tragische recente geschiedenis. Het is een van de wijken die in 2004 door de tsunami volledig is weggevaagd. Van de mensen die er toen woonden, heeft een onvoorstelbare 75 procent het niet overleefd. Van de overgebleven 25 procent is 10 procent hier weer teruggekomen. Dat betekent dat het in bijna alle opzichten een ‘nieuwe' wijk is; ik zie het letterlijk voor mijn ogen ontstaan. Het overgrote merendeel van de mensen woont in de ‘hulphuizen' die indertijd door internationale NGO's zijn gebouwd. Verder wordt er druk gebouwd. Ook betekent het dat er weinig ‘oude' sociale structuren zijn, er veel opnieuw moet worden uitgevonden.

Op de tweede dag in mijn huis zou ibu (de landlady; ‘ibu' betekent zowel moeder als mevrouw) langskomen of te controleren of er nog belangrijke dingen misten, en of ze me daaraan kon helpen. Ik had intussen natuurlijk ingericht, en van alles gekocht. Bleek het uiteindelijk niet één ibu te zijn, maar een regiment van vier ibu's (allemaal uit de buurt) dat mijn huis binnen kwam marcheren, kijken of ik het allemaal wel redde (en waarschijnlijk brandend van nieuwsgierigheid of zo'n gekke Hollander, een jonge man alleen nog wel, dat wel voor elkaar krijgt, een huishouden inrichten). Een impressie: (na korte eerste inspectieronde),één ibu pakt (ogenschijnlijk willekeurige) borstel op. ‘En waar is dit voor?' David: ‘Nou, eh, die heb ik gekocht om de afwas mee te kunnen doen.' Ibu's in koor: ‘Neeee joh, dat is niet voor de afwas, dat is om de vloer van de badkamer mee te schrobben! (David pakt andere borstel) ‘Maar ik had juist deze gekocht voor de vloer van de badkamer!' ‘Neeeee, die is om je schoenen schoon te maken! (enzovoorts tot van alle verschillende attributen de juiste functie was uitgelegd).

In de tweede week heb ik, terwijl ik de ibu's uit de buurt ervan probeerde te overtuigen dat ik mijn beste in mijn eentje kan overleven in zo'n huis, ook mijn onderzoek weer opgestart. Dat viel niet echt mee..! De afgelopen negen maanden die ik Nederland was ben ik over een aantal fundamentele zaken toch anders gaan nadenken, en dat dwingt me om de boel toch weer helemaal open te gooien, weer met nieuwe ogen te bekijken. Er zat natuurlijk al een inherente ongrijpbaarheid in mijn onderzoek naar ‘alledaagse islam'. Maar vorig jaar was ik vooral op zoek naar differentiatie in islam, en had ik een goede focus met islamitisch onderwijs als centraal thema. Ik vind dat nog steeds heel interessant, maar ik ben me er in de afgelopen maanden bewust van geworden dat, wat ik als een van de grote problemen zie van veel studies over islam (en misschien wel religie in het algemeen), juist is dat ze specifiek over islam gaan.

Dat klinkt misschien een beetje vreemd, maar ik zal het proberen uit te leggen. Wat ik bedoel is dat, als je mensen naar islam gaat vragen, dat precies is wat je zal krijgen. Het is een soort self-fulfilling prophecy, die als gevolg heeft dat je op die manier noodzakelijkerwijs een boek zal schrijven waarin, voor de mensen die erin voorkomen, islam het centrale, dominante morele kader is. Wat mij betreft is dat echter helemaal niet vanzelfsprekend. Mensen (wij ook) hebben altijd verschillende morele (of intellectuele) kaders ter beschikking die gedrag sturen, of die helpen met het nemen van moeilijke of gecompliceerde beslissingen. Dat kan godsdienst zijn, maar ook het geheel van traditionele waarden en gewoontes, de waarden en normen van de moderne consumptiemaatschappij en Hollywood-films, of de ‘moraal' van geld, economische zekerheid en materiële vooruitgang. Het is volgens mij dus noodzakelijk om, zelfs als het je bedoeling is om religieuze ervaringen te bestuderen, ook andere van dat soort kaders te identificeren. Vervolgens moet de vraag niet alleen zijn hoe die alledaagse religieuze beleving eruit ziet, maar vooral ook wanneer religie belangrijk wordt (en wanneer niet!), en waar er raakpunten, wrijvingen en wisselwerkingen bestaan tussen verschillende van dat soort kaders, vooral ook omdat de ‘grenzen' ertussen voortdurend verschuiven. Mijn uiteindelijke doel is om uit te komen op het alledaagse emotionele niveau waarop mensen twijfelen, onzeker zijn, of er ambigue en snel veranderende meningen op nahouden, als tegenwicht tegen al die studies over islam die uit gaan van heldere standpunten, stromingen, zekerheden en overtuigingen.

Dit betekent dat ik nog steeds islam wil onderzoeken, maar dan zonder er steeds maar naar te vragen. Ik vind dat een heel spannend uitgangspunt, maar ook moeilijk! Gelukkig begint zich langzamerhand in mijn hoofd een idee te vormen over een helder thema om mee te werken. Dat is nog vol in ontwikkeling, dus later meer daarover!

Wat jullie je nu waarschijnlijk afvragen is wat ik dan allemaal precies doe met al die vaagheid. Aan de ene kant heb ik gelukkig wel wat structuur, omdat ik bezig blijf met het uitbouwen van mijn netwerk (omdat ik natuurlijk tegelijkertijd ook geïnteresseerd blijf in de ‘officiële islam'). Dat is nu een stuk makkelijker omdat ik een onderzoeksvergunning heb (ik kan nu bijvoorbeeld mensen binnen de overheid interviewen, iets dat vorig jaar niet ging). Verder doe ik veel om mensen (en het liefst herhaaldelijk dezelfde) te ontmoeten. Veel en lang eten en koffiedrinken in dezelfde tentjes, veel voetballen, veel praatjes maken met mensen in mijn eigen buurt. En in gesprekken met al die mensen dus proberen zoveel mogelijk te praten over alles wat ze bezig houdt, wat ze zorgen baart, en wat ze voor belangrijke vragen of problemen stelt!

Mocht ik morgen weer beter zijn, dan ga ik voor de eerste keer weer terug naar het dorp waar ik vorig jaar vaak ben geweest. Dat is ongeveer een uur met de motor van de stad vandaan. Volgende week organiseer ik samen met een andere (Australische) wetenschapper een workshop hier voor studenten aan de universiteit. En over anderhalve week even ertussenuit om te duiken!

Hopelijk gaat het met jullie allemaal goed, ik hoop wat te horen!

Veel liefs, David

P.S. Mijn Indonesische mobiele nummer is: +628170889219. Mijn adres is: Jalan Seulanga No. 8, Punge Ujoung, Banda Aceh, NAD, Indonesia. (Maar ik weet niet of het verstandig is om iets naar Indonesie te sturen..!)

Welkom op mijn Reislog!

Hallo en welkom op mijn reislog!

Dé plaats om op de hoogte te blijven van alle avonturen en ervaringen tijdens deze reis. Vanaf nu zul je hier dan ook regelmatig nieuwe verhalen en foto's vinden, en via de kaart weet je altijd precies waar ik me bevind en waar ik ben geweest! Meer informatie over mijzelf en de reis die ik ga maken vind je in het profiel.

Wil je automatisch een mailtje ontvangen wanneer er een nieuw verhaal of een nieuwe fotoserie op deze site staat? Meld je dan aan voor mijn mailinglijst door je e-mail adres achter te laten in de rechter kolom.

Ik zie je graag terug op mijn reislog en laat gerust af en toe eens een berichtje achter!

Leuk dat je met me meereist!

Groetjes,

David